500 yıl önce, Thomas Müntzer ve Köylü İsyanı (1524-1526)
Günümüzde biraz unutulmuş olsa da, Avrupa tarihinin en büyük toplumsal ayaklanmasıydı. Alman toprak sahiplerinin köylüleri giderek daha acımasızca sömürmesine tepki olarak ortaya çıkan memnuniyetsizlik, hızla isyankar bir nitelik kazandı ve Avusturya, Fransa, İsviçre, Kuzey İtalya ve hatta Polonya'ya kadar yayıldı. Feodal düzeni ciddi şekilde tehdit eden bu ayaklanma, acımasız bir şekilde bastırıldı.
Köylülerin, sürekli zorunlu çalışma, yağma ve her türlü vergiye maruz kalmalarıyla ezelden beri süregelen kırılgan sosyal durumu, hayvanlarını otlatabilecekleri, yakacak odun toplayabilecekleri, yiyecek bulabilecekleri vb. serbestçe erişebildikleri ortak toprakların beyler tarafından aniden ele geçirilmesiyle daha da kötüleşerek ilk isyanlara yol açtı ve bu isyanlar şiddetle bastırıldı. Başlangıçta arada sırada ortaya çıkan bu isyanlar, bir bakıma, tam da o dönemde ve aynı bölgede, yani Germen Avrupasında ivme kazanan Protestan Reformu tarafından körüklendi. Bu durum ideolojik-dini ve kurumsal-siyasi olmak üzere iki düzeyde gerçekleşti. Birincisinde, büyük reformcu Luther, Tanrı önünde tüm insanların eşitliğini savunarak ve Kilise'nin keyfi otoritesini reddederek, eşitsizliğin kurbanlarının taleplerine destek verdi. Kurumsal soruna gelince, Kilise'nin ahlaki ve dini otoritesine meydan okuyarak onu ciddi şekilde zayıflattı. Oysa Kilise, feodal düzenin sosyal direğini oluşturuyordu.
Orak ve İncil
İsyancılar arasında, Luther'in tezlerini çok, belki de aşırı şekilde ciddiye alan çok dindar bir genç köylü vardı. « Eğer tüm insanlar Tanrı önünde eşitse, kendi aralarında da eşit olmalıdırlar » diye düşünüyordu. Boş zamanlarında vaaz veren Thomas Müntzer, rahiplerin piskoposlar veya her şeyden önce Roma tarafından değil, bizzat cemaat üyeleri tarafından seçilmesini talep etti. Serflerin ölümden sonra mallarını akrabalarına miras bırakmalarını yasaklayan ve böylece efendinin mallarına el koymasına izin veren manus mortua kuralının kaldırılmasını istedi. Müntzer, kendi ilkeleriyle uyumlu olarak, serfliğin kaldırılmasını bile talep etti. Dini muhalefetin gizeminin, mülkiyet gibi son derece hassas bir konuya değinen eşitsizlikle mücadeleyle bağlantılı olabileceğini anladı. Bu, ünlü « Omnia sunt communia » (her şey ortaktır) sloganında özetlenen bir tür ilkel komünizmin egemenliğine ulaşmanın bir yoluydu.
Bu gelişme Luther'i çok endişelendirdi, çünkü kırsal burjuvazinin ve Alman soylularının büyük bir bölümünün desteğini kazanmıştı ve Vatikan'ın mülklerinden ele geçirmeyi başardığı önemli toprakları geri almaya kararlıydı. İşte o zaman, olayların gidişatından ve bu aristokrat destekçilere yönelik tehditten dehşete kapılan Protestan Reformu’nun babası, isyancıları yok etmek için sert bir çağrı yaptı: « Onlar, kuduz köpeklere yapıldığı gibi, gizlice ve alenen, mümkün olan en kısa sürede ezilmeli, boğulmalı ve kanları akıtılmalıdır! Bu nedenle, sevgili efendilerim, onları katledin, öldürün, boğun! Herkes, gizlice veya alenen, bir isyancıdan daha zehirli, daha zararlı, daha şeytani bir şey olmadığını bilerek, onları dövmeli, katletmeli ve kılıçtan geçirmelidir.[1]»
Friedrich Engels, mükemmel eseri « Alman Köylü Savaşı »nda bu gerçeği ortaya koymuştur. « Muhalefetin mülk sahibi unsurları, küçük soylular kitlesi, burjuvazi ve hatta Roma Katolik Kilisesi'nin mülklerine el koyarak zenginleşmeyi ve İmparatorluktan daha fazla bağımsızlık kazanmayı uman laik prenslerin bir kısmı Lutherci bayrak altında toplandı (...) Ve Müntzer'in doğrudan etkisi altında, embriyon halindeki proletarya unsuru, hareketin diğer tüm fraksiyonlarına karşı geçici olarak üstünlük sağladı.[2]»
Her daim eşitsizlik
11 Mayıs 1525'te Thomas Müntzer, isyancı Thüringen köylülerini, Saksonya Büyük Dükü ve Brunswick Dükü tarafından desteklenen Hessen Kontu I. Philip komutasındaki birliklere karşı koymak üzere Frankenhausen kasabasına doğru yönlendirdi. Topçu silahlarıyla donatılmış iyi eğitimli askerlerden oluşan bu birlikler, esas olarak tırpan ve tırmıklarla silahlanmış isyancı köylüleri katletmekte pek zorlanmadılar. Bu prensler böylece Martin Luther'in isteklerini yerine getirirken aynı zamanda yüzyıllar boyunca sürecek güçlerini de pekiştirdiler.
36 yaşındaki Müntzer yakalandı, işkence gördü ve başı kesilerek uzun süre ibret olsun diye sergilendi. İsyanlar ve ardından gelen baskı sırasında yaklaşık yüz bin köylünün öldüğü tahmin ediliyor.
Vladimir CALLER
Özgün Kaynak : le Drapeau rouge (Kızılbayrak)
(İnvestig’action.net sitesinde 6 Ağustos 2026 tarihinde Vladimir CALLER imzasıyla yayınlanan Fransızca yazıdan Türkçeleştirilmiştir https://investigaction.net/il-y-a-500-ans-thomas-muntzer-la-revolte-des-paysans-1524-1526/)
[1] https://regardsprotestants.com/culture/aux-racines-de-la-reforme-radicale/
[2] Friedrich Engels, « Almanya'daki Köylü Savaşı » Editions sociales, 1974, Paris, sayfa 37-42